سلامت دندان در ایران ؛ بحران دسترسی اقشار با درآمد ثابت

کارون نیوز _ حمید گل افشان : سلامت دندان یکی از شاخص‌های مهم بهداشت عمومی است که در ایران با چالشی دوگانه روبروست. با این حال آنچه این بحران را به مشکلی فراگیر تبدیل کرده، شکاف عمیق بین هزینه‌های دندانپزشکی و قدرت خرید قشرهای وسیعی از جامعه است.دانش‌آموزان، معلمان، کارمندان دولتی، بازنشستگان و افراد با درآمد ثابت، قربانیان اصلی این شکاف هستند.

این گزارش به تحلیل ریشه‌های این وضعیت از نابرابری در پوشش بیمه‌ای تا غیبت برنامه‌های پیشگیرانه می‌پردازد.

 

وضعیت دانش‌آموزان:غفلت از سرمایه‌گذاری بر آینده

وضعیت دندان دانش‌آموزان ایرانی هشداردهنده است.حتی با وجود تعرفه‌هایی که برخی دندانپزشکان معتقدند درمقایسه با استانداردهای جهانی پایین است، هزینه درمان برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است.

دلیل اصلی فقدان برنامه‌های منظم و فراگیر پیشگیری در مدارس است. معاینات دوره‌ای، آموزش صحیح مسواک زدن، فلورایدتراپی یا وجود ندارند یا بسیار پراکنده‌اند.

وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت می‌توانند با سرمایه‌گذاری کم‌هزینه روی این برنامه‌ها از هزینه‌های کمرشکن آینده جلوگیری کنند.

نتیجه غفلت کنونی، افزایش پوسیدگی دندان در کودکان و تبدیل آن به یک بار درمانی سنگین در بزرگسالی است.

 

معضل معلمان و کارمندان دولت: بیمه‌ای که پاسخگو نیست

برای قشرهایی مانند معلمان و کارمندان دولت که درآمدی ثابت و معمولاً محدود دارند مشکل اصلی ناکافی و نامتناسب بودن سقف پوشش بیمه تکمیلی با هزینه‌های واقعی بازار است.

 

یک مثال گویا:

یک معلم با بیمه تکمیلی با سقف حدود ۶ میلیون تومان در سال برای درمان ریشه (عصب‌کشی) پرکردن و روکش یک دندان، با هزینه‌ای حدود ۱۲ تا ۱۸ میلیون تومان روبرو می‌شود. این یعنی او باید حداقل ۶ میلیون تومان و گاه تا ۱۲ میلیون تومان دیگر را از جیب خود پرداخت کند. حال در نظر بگیرید که حقوق ماهیانه چنین فردی در حدود ۱۰ تا ۱۵میلیون تومان است. این پرداخت از جیب، معادل یک ماه یا حتی بیشتر از درآمد اوست.

 

نکته کلیدی در مورد افزایش حقوق:

حتی با فرض افزایش حدود ۲۰ درصدی حقوق در آغاز سال جدید، این افزایش عمدتاً توسط تورم عمومی و به ویژه رشد هزینه‌های درمانی و دارویی جذب می‌شود. بنابراین شکاف بین درآمد و هزینه دندانپزشکی عمیق‌تر باقی می‌ماند و افزایش حقوق راهکار این معضل ساختاری نیست.

 

نابرابری فاحش:

مقایسه با بیمه‌های بخش خصوصی و شرکت‌های بزرگ.این تصویر زمانی ناعادلانه‌تر می‌شود که وضعیت را باکارگران و کارمندان برخی شرکت‌های بزرگ (نفت، فولاد، پتروشیمی وبانک‌های خصوصی) مقایسه کنیم.آن‌ها غالباً از بیمه‌های تکمیلی با سقف‌های ۳۰ میلیون تومانی یا حتی بالاتر بهره‌مندند. این نابرابری آشکار در پوشش بیمه‌ای باعث شده سلامت دندان از یک حق همگانی به یک امتیاز وابسته به شغل تبدیل شود.

این نه تنها بی‌عدالتی است بلکه بر بهره‌وری و سلامت روان کلی جامعه تأثیر منفی می‌گذارد.

 

دیدگاه دندانپزشکان: هزینه خدمات در مقایسه با دنیا

برخی از دندانپزشکان ایرانی به درستی اشاره می‌کنند که قیمت خدمات دندانپزشکی درایران با در نظر گرفتن کیفیت مواد، تجهیزات پیشرفته و تخصص ارائه‌شده در مقایسه با بسیاری از کشورها پایین‌تر است. آن‌ها استدلال می‌کنند که مشکل اصلی نظام بیمه‌ای ناکارآمد و ضعف قدرت خرید مردم است نه لزوماً قیمت‌گذاری خدمات.

با این حال این دیدگاه تنها یک روی سکه را نشان می‌دهد. روی دیگر سکه اقتصاد خانوارهای ایرانی است. هزینه‌ای که ممکن است از نظر بین‌المللی “منصفانه” تلقی شوددر تقابل با درآمد ثابت یک معلم، کارمند،کارگریا بازنشسته، “کمرشکن” می‌شود.

بنابراین بحث برسرارزان یا گران بودن مطلق خدمات نیست بلکه بر سرقابلیت دسترسی آن‌ها برای عموم مردم است.

 

گستردگی بحران:

دامن‌گیر شدن سایر اقشار کم‌درآمد

این مشکل تنها مختص کارمندان دولت نیست. کارگران، بازنشستگان با حقوق ثابت، و مشاغل آزاد کم‌درآمد نیز در گرداب این مشکل گرفتارند. برای این گروه حتی هزینه‌های اولیه مانند جرم‌گیری یا یک پرکردن ساده نیز می‌تواند به معنای حذف سایر ضروریات زندگی باشد.

فقدان پوشش بیمه‌ای مناسب آنان را به نادیده گرفتن کامل سلامت دهان و دندان سوق می‌دهد.

 

عواقب وخیم ادامه این وضعیت:

کاهش سلامت عمومی:

عفونت‌های دندانی درمان‌نشده می‌توانند به مشکلات سیستماتیک جدی منجر شوند.

کاهش کیفیت زندگی:

درد مزمن و مشکلات زیبایی، اعتماد به نفس و روابط اجتماعی را تخریب می‌کند.

کاهش بهره‌وری ملی:

فردی بادرد دندان نمی‌تواند تمرکز و بازدهی کافی در کار یا تحصیل داشته باشد.

هزینه‌های نجومی آینده:

درمان یک مشکل ساده امروز می‌تواند به جراحی‌های پیچیده و هزینه‌های چند ده‌میلیونی فردا تبدیل شود.

 

راهکارهای پیشنهادی: حرکت به سمت عدالت در سلامت

پیشگیری از پایه:

اجرای برنامه‌های اجباری و منظم ومستمرمعاینه، آموزش و فلورایدتراپی در تمام مدارس کشور توسط وزارت آموزش و پرورش و بهداشت.

بازنگری اساسی در بیمه پایه:

گنجاندن خدمات ضروری پیشگیرانه و درمانی اولیه دندانپزشکی (معاینه، جرم‌گیری، پرکردن، درمان ریشه) در پوشش بیمه سلامت همگانی.

ایجاد بیمه تکمیلی استاندارد و عادلانه: دولت باید یک بسته بیمه تکمیلی یکسان با پوشش دندانپزشکی واقع‌بینانه و متناسب با هزینه‌های روز برای همه کارمندان خود (از معلم تا کارمند وزارتخانه،کارگروبازنشسته) تعریف و اجرا کند.

شفافیت و نظارت بر تعرفه‌ها:

نظام پزشکی و انجمن‌های تخصصی باید ضمن حفظ شفافیت کامل هزینه‌ها، بر تعرفه‌ها نظارت داشته باشند تا هم حقوق دندانپزشکان و هم حقوق مردم رعایت شود.

توسعه مراکز خدمات دولتی:

افزایش تعداد و ظرفیت کلینیک‌های دندانپزشکی دانشگاه‌های علوم پزشکی و بیمارستان‌های دولتی که با تعرفه‌های مصوب و پایین‌تر خدمات ارائه می‌دهند.

حمایت از اقشار آسیب‌پذیر:

طراحی بسته‌های حمایتی خاص برای بازنشستگان، کارگران و خانواده‌های کم‌درآمد برای دسترسی به خدمات اولیه دندانپزشکی.

 

به باورنویسنده سلامت دندان یک مسئله اجتماعی است نه یک انتخاب فردی. وضعیت فعلی به ویژه برای قشرهای با درآمد ثابت، نشان‌دهنده یک شکست سیستمی در توزیع عادلانه خدمات بهداشتی است.

حتی با افزایش نسبی حقوق و پایین بودن نسبی برخی تعرفه‌هانظام بیمه‌ای ناکارآمد و نبود پیشگیری، دسترسی را ناممکن ساخته است.راهکاراقدام جمعی و سیاستگذاری هوشمندانه است: سرمایه‌گذاری روی پیشگیری، اصلاح ریشه‌ای بیمه‌ها، و گسترش خدمات دولتی.این سرمایه‌گذاری نه تنها عدالت در سلامت را محقق می‌سازدبلکه در بلندمدت منجر به کاهش هزینه‌های درمانی کشور و افزایش بهره‌وری و شادابی جامعه خواهد شد.