تخصص‌گریزی ؛ آفت پنهان در کالبد نظام اداری

کارون نیوز _ آیا تا به حال به این اندیشیده‌اید که چرا دربرخی اداره‌ها،به جای آن‌که مردم با امید و آرامش وارد شوند، با دلخوری، خستگی و نارضایتی بیرون می‌آیند؟
چرا باید در جایی که قرار است پناه مردم باشد، پاسخ‌ها مبهم، رفتارها سرد و کارها کند و فرساینده باشد؟
گویی در بعضی از ادارات، خدمت‌رسانی به مردم نه یک وظیفه روشن،بلکه امری فرعی و کم‌اهمیت شده است. در چنین فضایی، گاهی نه تنها کار ارباب‌رجوع به‌درستی انجام نمی‌شود، بلکه با بی‌توجهی، تأخیر و حتی سنگ‌اندازی نیز روبه‌رو می‌شود. این همان آفتی است که ازناآگاهی، بی‌تجربگی و نبود احساس مسئولیت سرچشمه می‌گیرد.

حقیقت تلخ این است که در برخی موارد، مسئولیت‌هایی به افراد سپرده می‌شود که نه دانش کافی دارندونه تجربه لازم. با این حال،آنان خودنیزآن مسئولیت را می‌پذیرند. وقتی از آنان پرسیده می‌شود چرا چنین جایگاهی را قبول کرده‌اند، با لحنی حق‌به‌جانب می‌گویند: فلان مقام یا فلان مسئول از من خواست و من هم به خاطر رودربایستی یاملاحظه‌کاری پذیرفتم. اما این توجیه، هرگز قابل قبول نیست. مسئولیت اداری، بازی با احساسات و تعارفات نیست. کسی که می‌داند توانایی لازم را ندارد، نباید تنها به خاطرخواهش دیگران یاازروی رودربایستی، جایگاهی را بپذیرد که سرنوشت کار مردم به آن وابسته است.

پذیرش مسئولیتی که فرد برای آن آماده نیست، تنها یک خطای شخصی نیست؛ بلکه آسیبی جدی به اعتماد مردم و نظم اداری است. چنین فردی با هر تصمیم نادرست،با هر تأخیر، و با هر پاسخ ناقص، وقت و انرژی مردم را هدر می‌دهد.
او شایددرظاهر مسئول باشد، اما در عمل، باری بر دوش همان نظامی است که باید به آن خدمت کند.
در واقع، کسی که بدون تخصص و تجربه در جایگاه مدیریت یا کارشناسی می‌نشیند، نه تنها گرهی از کار مردم باز نمی‌کند، بلکه خود به بخشی از گره تبدیل می‌شود.

ازنظرروانی،این رفتارریشه در خودکم‌بینی، ترس از نه گفتن، یا گاهی اعتماد به نفس بی‌پایه دارد. بعضی افراد به دلیل نداشتن شناخت درست از توانایی‌های خود، تصور می‌کنند می‌توانند از پس هر مسئولیتی برآیند.برخی دیگر نیز از ترس ناراحت کردن دیگران، یا برای حفظ ظاهر، مسئولیتی را می‌پذیرند که آمادگی آن را ندارند.
در نتیجه، برای پنهان کردن ناتوانی خود، به رفتارهای تدافعی پناه می‌برند؛ سخت‌گیری بی‌مورد می‌کنند، کار مردم را عقب می‌اندازند یا با پاسخ‌های مبهم و فرساینده، مسئولیت را از دوش خود برمی‌دارند و بر دوش مراجعه‌کننده می‌گذارند.

به باورنگارنده،وقت آن رسیده است که فرهنگ مسئولیت‌پذیریِ مبتنی بر شایستگی جایگزین فرهنگ تعارف و ملاحظه‌کاری شود.
پذیرفتن مسئولیت، نشانه بزرگی نیست اگر از سر آگاهی و توانایی نباشد. گاهی «نه» گفتن به مسئولیتی که فرد برای آن صلاحیت ندارد، نشانه ضعف نیست؛ بلکه نشانه فهم،صداقت ومسئولیت‌پذیری واقعی است.

جامعه‌ای که در آن تخصص قربانی روابط، تعارف ورودربایستی شود،دیر یا زود اعتماد عمومی راازدست خواهدداد.اداره و سازمان جای تعارف نیست؛ جای خدمت است.و خدمت تنها از دست کسی برمی‌آید که کار را بشناسد، راه را بداند و دلِ خدمت داشته باشد.

🖋عبدالحمید گل‌افشان